موسیقی دفاع مقدس زبان مشترک همه نسلهاست

هشت سال دفاع مقدس تنها در گلوله و دود خلاصه نمی‌شد. در کنار حماسه‌های شگرف، آثار هنری ثمین و ارزشمندی خلق شدند که هنوز هم اثرگذارند. موسیقی آن روزها از دل مردم می‌جوشید و در جان‌ها خانه می‌کرد. در کوچه‌های شهر، در کلاس‌های درس، در سنگرها و خاکریزها، موسیقی بدل شده بود به زبان مشترک امید و ایستادگی. نوجوانی که در مسجد محله‌اش سرودی می‌خواند، رزمنده‌ای که در خط مقدم نوحه‌ای را زیر لب زمزمه می کرد، همه بخشی از حافظه جمعی یک ملت بودند. موسیقی آن دوران، هرچند بی‌زرق‌وبرق و بدون استودیوهای مجهز، به همان اندازه که صدای توپ و تفنگ اثر می‌گذاشت، دل‌ها را محکم می‌کرد.

برای بررسی فراز و فرودهای موسیقی دفاع مقدس، با نیک‌پی، کارشناس و هنرمند فعال در این عرصه، به گفت‌وگو نشستیم.

⸻

موسیقی دفاع مقدس چه جایگاهی در سال‌های جنگ داشت؟
نیک‌پی: آنچه به موسیقی آن دوران جان می‌داد، پیوند مستقیمش با زندگی واقعی بود. شعرهایی که شاعران رزمنده می‌سرودند یا نغمه‌هایی که از موسیقی محلی و آیینی ایران وام گرفته می‌شد، همه از دل تجربه جنگ بیرون می‌آمدند. موسیقی فقط یک ابزار تبلیغاتی نبود، زبان مشترک سنگر و خانه بود.

⸻
اگر بخواهید شاخص‌ترین سرودها و نواهای آن سال‌ها را نام ببرید، کدام‌ها در ذهن شما زنده‌اند؟
نیک‌پی: «با نوای کاروان» با اجرای صادق آهنگران و شعر آقای معلیان از نخستین و ماندگارترین‌ها بود. «ای لشکر صاحب‌زمان» در سال‌های آغازین جنگ روحیه‌بخش شد. «ممد نبودی» با فتح خرمشهر پیوند خورده و تبدیل به نماد شد. در کنار این‌ها، سرود «این پیروزی خجسته باد» با اجرای استاد گلریز هم بخشی از حافظه موسیقایی ملت ماست.

⸻

نقش ارکسترها و موسیقی‌دانان حرفه‌ای در آن دوره چه بود؟
نیک‌پی: در دهه ۶۰ ارکستر سمفونیک کشور با آهنگسازی استاد بیگلری و خوانندگی مهرداد کاظمی کارهای ارزشمندی ارائه داد. ارکستر ملی هم با حضور استاد مجید انتظامی، الهامیان و بیگلری آثاری در حوزه موسیقی فیلم خلق کرد؛ مثل موسیقی «کرخه تا راین» و «بوی پیراهن یوسف» که هنوز شنیدنی‌اند.

⸻

خود شما از چه زمانی وارد این حوزه شدید و چه کارهایی تولید کردید؟
نیک‌پی: فعالیت من از سال ۶۰ آغاز شد. از ۶۲ به بعد به‌طور مستقل در استانم شروع به تولید کردم. در سال ۷۳ قطعه «بوی خوش جنگ» را ساختم که در سطح کشور اول شد. موسیقی نمایش «فرشته‌ای با بال شکسته» و قطعه «بچه‌های بند» هم از کارهای من است. آخرین اثرم را هم به یاد شهید حاج قاسم سلیمانی ساختم.

⸻

موسیقی دفاع مقدس بعد از پایان جنگ چه مسیری را طی کرد؟
نیک‌پی: در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ همچنان آثار متنوعی ساخته می‌شد و بیشتر بر اساس خلاقیت‌های بومی بود. اما از دهه ۸۰ به بعد، تولیدها پراکنده و بیشتر مناسبتی شدند. کارهای ارزشمند از هنرمندانی چون سالار عقیلی و محمد معتمدی وجود داشت، اما کم‌تعداد و غیر ماندگار بودند. بیشتر آنچه امروز می‌بینیم در حد گروه‌های سرود است و کمتر به اثری تبدیل می‌شود که زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار دهد.

⸻

به نظر شما امروز مهم‌ترین ضعف موسیقی این حوزه چیست؟
نیک‌پی: یکی از مشکلات، فقر محتوایی و دور شدن از تجربه زیسته است. نسل‌های جدید هنوز به سراغ سرودهای دهه‌های ۵۰ و ۶۰ می‌روند چون موسیقی امروز اغلب نرم‌افزاری و بی‌احساس تولید می‌شود. اگر می‌خواهیم موسیقی دفاع مقدس زنده بماند، باید به ریشه‌ها برگردیم؛ به همان سادگی، صداقت و اتصال مستقیم به زندگی واقعی مردم.

⸻

راهکار احیای موسیقی دفاع مقدس چیست؟
نیک‌پی: باید از ظرفیت موسیقی مقامی و بومی ایران استفاده کنیم. همان‌طور که در سال ۶۲ ارکستر سمفونیک آثاری ماندگار آفرید، امروز هم می‌توان کارهای جدی و جهانی تولید کرد. موسیقی زبان مشترک است و مترجم نمی‌خواهد. اگر به مسائل اقتصادی و حمایتی توجه نشود، این ظرفیت‌ها هم خاموش می‌شوند. موسیقی خوب و حماسی می‌تواند حافظه جمعی را زنده نگه دارد و نسل امروز را با گذشته آشنا کند. نیاز اصلی، شناسایی و حمایت از افراد توانمند است؛ وگرنه موسیقی دفاع مقدس همچنان در حد خاطره باقی می‌ماند